Đinh Lãng quệt mồ hôi trán, để lại một vệt muội than đen nhẻm ngang má.
Trước mặt anh là cái hòm gỗ dài chừng ba gang tay, đóng bằng ván dổi đã phơi khô kiệt, đặt chình ình giữa xưởng rèn nồng nặc mùi tro trấu và sắt nguội.
Lão Mai Cả khoanh hai cánh tay gân guốc, đôi mắt ti hí kèm nhèm lườm cái hòm như thể nhìn một thứ quái gở.
Lão khạc nhổ bãi trầu rồi càu nhàu:
“Bễ da trâu ngàn đời tổ phụ truyền lại, kéo vào nhả ra, gió thở như người sống.
Cậu tha cái hòm này đến định nhét gió vào săng à?”
Lãng cười xòa, giơ hai bàn tay chai sần phân bua:
“Bác bớt giận.
Bễ da kéo thì có gió mà đẩy lại hụt hơi, lửa lúc bốc lúc lịm, nung sắt không đều.
Cái hòm này cháu làm piston hai chiều.
Bác đẩy tới nó thổi một luồng, kéo lui nó thổi thêm luồng nữa, gió đi liên tục không đứt đoạn thì than mới đủ sức chảy sắt.”
Lão Cả hừ mũi, vẻ mặt như muốn bảo để xem làm được trò gì.
Lãng bèn nắm cần trục gỗ, hít một hơi rồi đẩy mạnh.
*Két!*
Tiếng rít chói tai vang lên.
Cần piston kẹt cứng ngắc ở lưng chừng hòm gỗ.
Lãng gồng đỏ mặt, hai bắp tay run lên mà nó vẫn trơ trơ.
Lớp lông gà lót ven nẹp gỗ bị xô lệch, chèn chặt lòng hòm.
Mai Đào khẽ lắc đầu, còn lão Cả buông thõng hai tay, xoay lưng định bước về phía đe:
“Đã bảo rồi.
Gỗ với sắt có quy củ của nó, chữ nghĩa sách vở không thổi lửa thay bễ da được đâu.”
“Bác khoan hẵng đi!” Lãng vội kêu lên.
Anh rút then cài, tháo toang nắp hòm.
Nhìn vết xước trên thành gỗ, Lãng hiểu ngay nguyên do: lòng hòm bị ẩm nên hơi nở, lông gà lại nhồi quá dày và khô khốc.
Anh vớ con dao con, cẩn thận gọt bớt mép gỗ chừng nửa hạt thóc, tỉa bớt cuống lông gà cứng chĩa ngược, rồi quệt mảng mỡ lợn nguội miết đều dọc khe trượt.
Lắp lại bản thứ hai, cánh van da mỏng đóng mở lách cách nhẹ bẫng.
Lãng đặt tay lên chuôi gỗ, chậm rãi đẩy tới.
*Phì!*
Gió rít mạnh qua ống thông hơi.
Lãng kéo giật lùi.
*Phì!*
Lại một luồng hơi nữa thốc thẳng vào lòng bếp.
Nhịp đẩy, nhịp kéo, tiếng gió phát ra đều đặn tựa tiếng thở sâu của một gã khổng lồ.
Đống than dưới đáy lò lập tức chuyển từ đỏ ối sang màu trắng sáng rực rỡ, tàn lửa rào rào cuộn lên mái rơm.
Gió tuôn mười phần đều cả mười, không hề có một khoảnh khắc ngắc ngứ.
Lão Mai Cả khựng lại.
Đôi mắt lão mở to nhìn trân trân vào ngọn lửa đang réo lên những thanh âm chói gắt chưa từng thấy ở xưởng này.
Lão giơ bàn tay chai sạn hơ thử trước luồng nhiệt ngùn ngụt, rồi chầm chậm gật đầu một cái thật dứt khoát.
Có gió mạnh là một chuyện, giữ được lửa lại là chuyện khác.
Ngọn lửa trắng gắt từ bễ hòm piston phả ra chưa đầy nửa khắc đã khiến vách lò trát bùn rơm nứt toác, từng mảng đất bong rơi lộp bộp xuống than hồng.
“Lửa này lò chịu không nổi,” Mai Đào chau mày, tay lăm lăm cái kẹp sắt.
Lãng gật đầu.
Muốn nấu được sắt, anh cần gạch chịu lửa.
Mớ kiến thức vật liệu đại học chỉ còn lại nguyên lý mù mờ: đất sét làm nền, cát làm khung xương, tro trấu tạo độ xốp và giảm co ngót.
Lãng vớ mảnh ván gỗ thông, dùng than củi kẻ bảng dọc ngang thành từng ô: cột tỉ lệ đất sét ruộng, cột cát thô bến sông, cột tro trấu, rồi đánh số thứ tự từ một đến mười.
Lão Mai Cả đi ngang qua, liếc nhìn những con số ngoằn ngoèo rồi lắc đầu, vẻ mặt như thể coi anh là thầy phù thủy đang vẽ bùa nhảm nhí.
Lãng mặc kệ.
Anh hì hục nhào mười mẻ bùn theo mười tỉ lệ khác nhau, nén chặt vào khuôn gỗ rồi đẩy thẳng vào ngọn lửa đang réo gắt.
Kết quả thảm hại.
Mười viên nung xong rút ra thì có đến bảy viên nứt toác.
Viên nhiều cát quá thì bở rời như bánh khảo, viên nhiều đất sét ruộng quá thì co rút dữ dội đến cong queo rồi vỡ vụn.
Ba viên còn lại tuy nguyên hình nhưng chằng chịt vết nứt chân chim.
“Đất sét ruộng nhiều tạp chất quá, lửa liếm vào là bung,” Lãng quệt mồ hôi trán, thở dài đánh sượt.
Mai Đào ngồi xổm xuống, nhặt một mảnh vỡ còn nóng rẫy lên ngửi, rồi lấy đầu ngón tay chai sần miết mạnh vào phần lõi sém.
Nàng khẽ nheo mắt như đang tính toán điều gì.
Không nói nửa lời, nàng quẩy đôi thúng tre bước vội ra khỏi xưởng rèn, hướng thẳng bờ sông.
Chừng nửa canh giờ sau, Mai Đào trở về, manh áo nâu vá vai ướt đầm mồ hôi.
Hai thúng trĩu nặng thứ đất dẻo quánh màu xám mịn, hơi ánh lên sắc xanh nhạt.
Nàng nghiêng thúng trút xuống nền đất, hất cằm:
“Đất bãi bồi khúc ngã ba Lục Đầu, chỗ con nước xoáy sâu ba thước.
Dân chài hay lặn xuống móc lên trát đáy thuyền chống thấm, mịn như sáp ong, không dính một mẩu rễ cỏ.”
Lãng lập tức trộn mẻ mới: năm phần sét Lục Đầu, ba phần cát đãi thật sạch, hai phần tro trấu giã vụn.
Hỗn hợp dẻo quánh, ép vào khuôn nhẵn thín.
Khi viên gạch được đẩy vào lò, dưới luồng gió trắng xóa gầm rú, nó không hề nổ lách tách, mà chuyển dần từ xám sang đỏ rực, rồi ánh lên sắc cam trong vắt.
Gắp ra đặt lên đe, Lãng gõ nhẹ búa con.
Tiếng *keng* vang lên đanh gọn như đồ sành nung già lửa.
Mặt gạch phẳng lì, không một vết rạn.
Mai Đào đứng bên cạnh khẽ nhoẻn cười, vẻ đắc ý lộ rõ trên gương mặt lấm lem bùn đất.
Từ thứ đất sét bãi bồi mịn như sáp, Lãng nặn chiếc nồi nấu nhỏ tựa quả chuông úp, thành dày nửa đốt ngón tay, phơi thật khô mới dám dùng.
Bên trong nhồi đầy sắt vụn cắt nhỏ xen kẽ than củi giã vụn và một nhúm vôi bột xỉ sò để khử tạp chất, miệng trét kín bằng nắp đất nung dày.
Chiếc nồi được đặt sâu vào giữa ổ than hồng.
Lãng cùng Mai Đào thay nhau đẩy kéo cần bễ hòm.
Luồng gió hai chiều gầm gừ thổi vào tim lò, ép ngọn lửa đỏ quạch chuyển dần sang sắc trắng gắt như nắng trưa.
Mai Đào ghé sát mắt qua khe hở vách lò, tay lăm lăm kẹp sắt:
“Sắt bên trong dường như mềm ra rồi, nắp nồi đỏ rực…”
Chưa dứt lời, một tiếng *bốp* khô khốc vang lên từ đáy lò, tựa tiếng pháo tre nổ nghẹn.
“Tránh ra!”
Lãng hét lạc cả giọng.
Chẳng kịp suy tính, anh lao bổ tới, ôm trọn bờ vai Mai Đào rồi dùng sức nặng cơ thể đẩy nàng ngã nhào ra phía sau.
*Ùng!*
Chiếc nồi đất vỡ toạc.
Luồng áp khí bung ra đẩy tung nắp lò, than rực và những giọt sắt lỏng bắn tung tóe như mưa sa, cắm phầm phập vào vách gỗ rồi cháy xèo xèo trên nền đất.
Hai người quấn lấy nhau lăn tròn trên đống trấu mục ngoài hiên, đập mạnh vào cột cái mới dừng lại.
Lãng bàng hoàng mở mắt, thấy mình đang đè trọn nửa người lên Mai Đào.
Gương mặt nàng lấm lem tro bụi chỉ cách anh nửa gang tay, mắt tròn xoe sững sờ.
Lồng ngực nàng phập phồng dữ dội dưới lớp áo nâu ướt đẫm mồ hôi, áp sát vào ngực anh từng nhịp đập cuống quýt.
Mùi rơm rạ lẫn hương bồ kết thoang thoảng phả vào mũi Lãng giữa đám khói khét lẹt.
Mặt Mai Đào thoắt cái đỏ bừng như miếng sắt vừa nhúng lửa ngọn, hai tay nàng cứng đờ bấu chặt lấy vạt áo Lãng.
Lãng giật mình buông tay lùi bật ra sau, hai tai nóng bừng:
“Tôi… tôi thất lễ!
Cô có… có bị bỏng chỗ nào không?”
Mai Đào luống cuống ngồi dậy, vội kéo lại vạt áo xộc xệch, mắt nhìn găm xuống đất, giọng lí nhí:
“Không… không sao.
Áo chỉ bị xém vài lỗ…”
Lãng đưa bàn tay run bần bật lên vuốt ngực.
Tim anh đập loạn xạ, sống lưng lạnh toát vì nỗi sợ chết muộn màng.
Chỉ chậm một khắc, số sắt lỏng kia đã trút thẳng vào mặt cả hai.
Nhưng nhìn vào miệng lò đổ nát, tàn than vẫn còn đỏ gắt, Lãng nghiến chặt răng.
Vết nứt chắc chắn do bọt khí còn sót trong thành nồi khi nặn dối.
Bỏ cuộc lúc này thì vụ cược với Vũ Trọng Đạt coi như dâng mạng cho dao thớt.
Hít một hơi sâu xua cơn run rẩy, anh nhặt thanh cời sắt, quay lại trước cửa lò:
“Dọn lò.
Nặn cái nồi khác, lần này phải nén đất chặt gấp đôi.
Làm lại từ đầu!”
Mẻ thép nấu lại trong chiếc nồi đất nén kỹ cuối cùng cũng thành thỏi.
Qua tay búa nhịp nhàng của Mai Đào và Mai Cả, hai phôi dao sống dày lưỡi mỏng dần thành hình.
Giờ đến khâu tôi thép.
Lãng kẹp lưỡi dao đầu tiên vùi vào than rực.
Thấy thép đỏ như quả ớt chín, anh vội rút ra, dìm thẳng vào thùng nước lạnh cạnh đe.
*Xèo!*
Hơi nước bốc mù mịt kèm tiếng rít sắc lẹm.
Vớt lên lau khô, tim Lãng thắt lại: chạy dọc mép bén là những đường nứt li ti như sợi tóc.
Thép già quá, gặp nước lạnh rút đột ngột nên giòn gãy từ bên trong.
Mai Cả nãy giờ đứng bên cột mới chầm chậm bước lại.
Lão không mắng, chỉ vỗ vai Lãng rồi trỏ vào miệng lò, giọng trầm đục như tiếng đá cọ:
“Nóng vội thì chỉ có vứt.
Đỏ như mắt cá chép là non, đỏ như quả nhót chín là vừa tới độ rèn, còn muốn tôi thì phải đợi nó chuyển sang màu hồng đào, nhạt như cánh hoa buổi sớm, ánh vàng rơm thoảng qua mặt thép.
Sớm một khắc là non dại, muộn một khắc là cháy thép.”
Lão tự tay gắp phôi dao thứ hai vào than, nheo mắt canh chừng ngọn lửa.
Khi sắc thép đỏ thẫm dần hóa màu hồng phấn ánh vàng dìu dịu tựa ráng chiều, lão hất cằm ra hiệu.
Lần này Lãng không nhúng nước, mà dìm ngập lưỡi dao vào chậu dầu mỡ lợn nguội chuẩn bị sẵn bên cạnh.
Cột khói trắng bốc lên cuồn cuộn, nồng mùi mỡ cháy nhưng không có tiếng rít gắt gỏng.
Thép ngâm trong dầu nguội dần êm ả.
Khi rút ra, bề mặt dao phủ lớp muội xám mịn.
Lãng gạt muội, ghé mắt soi kỹ: sống dao thẳng tắp, lưỡi bén láng bóng, không hề có một kẽ nứt chân tóc nào.
Anh búng nhẹ vào sống dao.
Tiếng *keng* ngân dài, trong vắt như tiếng khánh đồng.
Mai Đào thử chặt mạnh góc lưỡi vào thanh sắt non, mép dao ngọt xớt ăn sâu nửa đốt tay mà không hề mẻ một hạt cát.
Lãng thở phào nhẹ nhõm.
Nhưng để thắng Vũ Trọng Đạt và nhân rộng sau này, anh không thể trông chờ vào cảm tính mãi.
Lãng lấy một thanh đồng dẹp chừng gang tay, cẩn thận đo phôi dao chuẩn vừa làm xong.
Anh dùng mũi đục thép khắc từng vạch chuẩn xác lên thanh đồng: cữ dày sống chuôi, độ thon mũi và góc mài vát lưỡi.
Mai Đào nghiêng đầu nhìn những rãnh khắc, mắt ánh vẻ tò mò:
“Cái này để làm gì?”
“Thước mẫu,” Lãng quẹt muội than trên trán, cười: “Sau này cứ theo các vạch này mà gõ và mài.
Mười con hay một trăm con ra lò, con nào cũng sẽ y hệt con này, không sai nửa ly.”
Tiết cuối thu, bãi đất trống giữa chợ phiên lộ Hồng ken đặc người buôn kẻ bán lẫn đám gia nhân phủ họ Vũ theo hầu.
Tiếng xì xào rộ lên quanh chiếc đôn gỗ nghiến đặt chính giữa bãi.
Nằm trên mặt đôn là con dao pha trứ danh của lò rèn lớn nhất chợ mà Vũ Trọng Đạt bỏ cả vốc bạc nén lùng mua — sống dày bản rộng, thép bóng ngời sát khí.
Trọng Đạt đứng khoanh tay, cằm hếch lên, khóe môi nhếch nụ cười chắc thắng:
“Chém đi.
Mẻ một răng thì cũng tính là thua!”
Lãng không đáp, chỉ nheo mắt nhìn lưỡi dao Kẻ Sắt trên tay mình.
Lưỡi thép xám mịn sau lần tôi dầu, phẳng phiu theo đúng từng vạch cữ trên thước đồng.
Anh hít một hơi sâu, hai bàn tay siết chặt chuôi gỗ rồi vung xuống dứt khoát.
*Keng!*
Tiếng kim khí rít lanh lảnh chém toang không khí.
Nửa lưỡi dao đắt tiền của Trọng Đạt bay vút lên rồi cắm phập xuống nền đất ẩm, mặt gãy phẳng lì.
Trong khi đó, lưỡi dao Kẻ Sắt ăn sâu nửa tấc vào khúc gỗ nghiến.
Lãng rút dao lên: mép bén vẫn láng mượt, không hề gợn một vết mẻ dăm.
Đám đông sững sờ trong chớp mắt rồi vỡ òa thành tràng reo hò dậy đất.
Mặt Trọng Đạt thoắt cái cắt không còn giọt máu, hai chân như chôn chặt xuống đất.
Về đến sân tiền phủ họ Vũ, gia nhân đứng nép dọc hai dãy hành lang.
Giữ đúng lời giao ước trước mặt phụ thân, Trọng Đạt run rẩy bước ra giữa sân.
Hắn cắn chặt môi, chắp tay rồi chầm chậm gập người cúi đầu trước Lãng, vành tai đỏ tía vì nhục nhã.
Nhìn bộ dạng bẽ bàng ấy, Lãng không hề muốn dồn ép thêm.
Anh bước vội tới đỡ lấy cánh tay anh vợ, tự tay rót đầy một chén rượu nếp trên chiếc khay con gần đó, hai tay bưng chén dâng lên:
“Đại ca đừng câu nệ.
Chẳng qua chỉ là anh em trong nhà thử thách tay nghề để xưởng thêm vững, chén này đệ xin mời đại ca.”
Trọng Đạt dường như thoáng sững sờ, ngước nhìn Lãng với vẻ nửa ngỡ ngàng nửa nhẹ nhõm, rồi đón lấy chén rượu uống cạn một hơi.
Từ trên sập gụ giữa tiền đường, quan An phủ sứ Vũ Thế Khâm nãy giờ im lặng quan sát mới khẽ vuốt chòm râu bạc, trầm giọng:
“Rèn được thứ thép ấy, có thể coi là việc ích nước lợi dân.
Ta cho phép lập xưởng Kẻ Sắt, cấp phép mở rộng lò bễ.
Nhưng hãy nhớ cho kỹ: tuyệt đối không được mang tên phủ họ Vũ ra làm bình phong hay dính líu đến công văn của phủ.”
Lãng vội cúi rạp người đáp lễ, khóe miệng không kìm được nụ cười.
Không dính đến họ Vũ thì càng tốt, mà quan trọng nhất là tên Đinh Lãng của anh cũng chẳng phải khắc lên bất cứ tấm biển đồng hay trang sổ quan nào để hậu thế săm soi.
Lãng ôm bọc vải chàm gói con dao vừa thắng cuộc vào sát mạn sườn, rảo bước thật nhanh qua cổng lớn phủ An phủ sứ.
Gió heo may cuối thu thổi ràn rạt qua rặng bàng đang ngả sang màu đỏ ối, phả cái lạnh se sắt vào gáy.
Trước ngõ phủ, đám đông hiếu kỳ kéo theo từ chợ phiên ban nãy vẫn chưa chịu tản đi.
Tiếng bàn tán ran lên khắp ngả, kẻ trầm trồ trước lưỡi dao chém sắt như chém chuối, người xì xào chuyện cậu công tử họ Vũ bẽ bàng cúi đầu nhận lỗi.
Càng nhiều người chú ý, da đầu Lãng càng tê dại.
Mục tiêu sống còn của anh ở thời buổi này là ẩn mình cho kỹ, chớ dại để tên tuổi vướng vào miệng lưỡi thế gian hay thẻ tre sử sách.
Kéo sụp vành nón mê xuống che nửa mặt, Lãng lách qua mép dòng người đang xúm xít quanh mấy gánh quà vặt, định bụng men theo đường đê vắng để cắt về phía bến sông, mang giấy phép lập xưởng báo cho cha con Mai Cả.
Vừa bước qua góc quán nước chè dựng tạm dưới rặng tre gai, bước chân Lãng bỗng khựng lại.
Đứng xa hẳn đám đông ồn ào, nép dưới bóng râm rậm rạp của một cây bồ đề cổ thụ bên mé rãnh nước, có mấy bóng người sừng sững tựa những cột đá ngầm.
Lãng nheo mắt nhìn qua khe liếp nứa rách.
Đó là Lý Hắc.
Gã trùm sòng bạc kiêm cho vay nặng lãi khét tiếng bến Lục Đầu vận chiếc áo chẽn lụa đen viền chỉ xám, thân hình đồ sộ tựa hộ pháp chốn đền miếu.
Gã khoanh hai cánh tay gân guốc trần trụi trước ngực, những vết sẹo mờ chạy dài trên khớp ngón tay đanh lại.
Đôi mắt một mí ti hí của gã dường như không hề chớp, phẳng lặng và lạnh tanh, găm thẳng về phía cổng phủ họ Vũ nơi đám đông vừa vãn.
Bên cạnh gã là hai tên tay chân lực lưỡng, mặt mày bặm trợn, một đứa tay không ngừng vân vê chuôi đoản đao giấu kín dưới mép xà cạp.
Lãng ép sát lưng vào vách nứa, nín thở ngưng thần.
Khoảng cách chừng mươi bước chân, tiếng gió đưa lại thanh âm rì rầm nhưng rành rọt.
Tên tay chân có vết sẹo dài bên má khẽ nghiêng đầu, giọng thì thào lộ vẻ hoang mang:
“Anh Hắc... thằng rể ăn bám ấy mà lại rèn ra thứ thép chém gãy cả dao chợ sao?
Chẳng lẽ lò Kẻ Sắt xưa nay giấu nghề?”
Lý Hắc không đáp lời ngay.
Gã nhổ toẹt một bãi nước trầu đỏ lòm xuống lớp cỏ khô dưới chân, khóe miệng khẽ giật một cái, ánh mắt gườm gườm tựa loài dã thú đánh hơi thấy mồi lạ.
Gã vỗ nhẹ mấy ngón tay thô ráp lên bắp thịt rắn như đá tảng, rồi gằn từng tiếng trầm đục:
“Thằng này không còn là thằng Lãng cũ nữa.
Dò xem nó mua sắt ở đâu.”
