Mùi mỡ đông gây gây lẫn trong khói bếp ám muội đen kịt xộc thẳng vào mũi.
Đinh Lãng lách qua tấm liếp rách ở góc kho bếp phủ An phủ sứ, nheo mắt nhìn quanh gian buồng tối lờ mờ.
Mười ngày.
Ba mươi quan tiền.
Cái giá của mạng sống đang treo lơ lửng trên đầu khiến đầu óc anh căng như dây đàn, nhưng nhìn vào tài nguyên trước mắt thì chỉ muốn thở dài não ruột.
Một chum sành đựng tro củi mịn sau bao ngày thổi lửa.
Một âu đất nứt mép chứa mỡ lợn thừa cáu bẩn, đông đặc trắng đục bốc mùi ngấy vì đã qua nhiều lần rán.
Trên xà tre tòng teng một túm bồ kết khô quắt queo, lép kẹp.
Không có xút công nghiệp, không có máy khuấy từ, cũng chẳng có giấy quỳ đo độ pH.
Chỉ có tro bếp chứa muối kiềm và mỡ động vật.
Phản ứng xà phòng hóa cơ bản nhất, thứ mà hồi năm nhất ở giảng đường Bách Khoa anh chỉ mải gục đầu ngủ bù sau những đêm cày đồ án.
Lãng nhặt một mẩu than củi dưới gầm kiềng, tìm được mảnh ván gỗ tạp kê chân chạn bị mọt ăn dở một góc.
Quệt mạnh đầu than, anh vạch từng ô ngay ngắn:
Sprint mười ngày.
Ngày một đến ngày ba: Thử nghiệm tỷ lệ, làm mẫu thử.
Ngày bốn: Ra mẻ hoàn chỉnh.
Ngày năm đến ngày mười: Đem ra chợ bán lẻ, thu hồi ba mươi quan trả nợ Lý Hắc.
“Chàng rể... ngài vẽ bùa đuổi chuột à?”
Một giọng the thé vang lên từ mé chum nước.
Thằng Tí Sún thò cái đầu bù xù ra, hai cái răng cửa khuyết một mảng lớn trông ngồ ngộ.
Nó ôm cái giẻ lau cáu bẩn, mắt tròn xoe nhìn những vạch ngang dọc kỳ quặc trên mảnh ván.
Lãng giật thót, vội giấu mẩu than sau lưng, nhưng nhìn vẻ mặt ngơ ngác của đứa nhỏ, anh lập tức đổi nét mặt thành vẻ bí hiểm:
“Bùa gì mà bùa.
Đây là đồ án cứu mạng.” Anh ngoắc tay gọi thằng bé lại gần, hạ giọng như phường buôn lậu, “Mày muốn ngày nào cũng có bánh đa vừng nướng giòn rụm cắn nghe rôm rốp không?”
Hai mắt Tí Sún sáng rực lên, hầu họng giật giật nuốt nước bọt đánh ực một cái.
Nó gật đầu lia lịa như gà mổ thóc.
“Tốt.
Từ giờ mày là thực tập sinh độc quyền của ta.
Việc đầu tiên: kiếm cho ta hai cái chậu sành sạch, một mảnh vải thưa, với tuyệt đối ngậm chặt miệng, không được hé nửa lời cho tiểu thư hay công tử Trọng Đạt.
Hiểu chưa?”
Tí Sún dường như chẳng hiểu ba chữ “thực tập sinh” nghĩa là gì, nhưng nghe tới bánh đa vừng thì gật đầu lia lịa, lập tức chạy đi lùng sục đồ nghề.
Nước sôi dội qua lớp tro củi mịn đặt trên tấm vải thưa, rỏ tong tỏng xuống chiếc chậu sành thành thứ nước màu vàng nhạt, sờ vào thấy nhờn nhớt và ram ráp đầu ngón tay.
Lãng cẩn thận bưng âu đất đựng quả trứng gà sống – chiến lợi phẩm thằng Tí Sún vừa thó dưới ổ rơm – rồi nhẹ nhàng thả vào chậu nước kiềm.
Quả trứng chìm lỉm dưới đáy.
“Nồng độ chưa đạt.
Tro này chưa đủ mặn chát.” Lãng lẩm bẩm, gõ nhẹ ngón tay lên mép chậu.
Anh bảo Tí Sún đổ thêm tro, tiếp tục chắt lọc lại.
Cho đến khi quả trứng lừ đừ nổi lên, để lộ một phần vỏ tròn cỡ đồng tiền trên mặt nước, Lãng mới thở phào búng tay một cái giòn tan.
“Ổn rồi.
Cỡ này là xút... à không, kiềm đủ độ.”
Bếp lò nổi lửa.
Mỡ lợn được hớt bỏ cặn, đổ chung vào nồi đất cùng nước tro theo tỷ lệ Lãng tự ước lượng.
Hai thầy trò thay nhau cầm que tre khuấy đều tay.
Tí Sún ngồi chồm hổm ghé sát cửa lò thổi lửa phù phù, mặt mũi nhem nhuốc tro than, chốc chốc lại ngước nhìn cái nồi đất đang bốc khói bằng ánh mắt vừa sợ vừa tò mò.
Nhưng đời không như lý thuyết giảng đường.
Mẻ đầu tiên đun suốt nửa canh giờ, múc ra chiếc gáo dừa để nguội vẫn chỉ là thứ dịch lỏng bầy nhầy, vàng ệch và nhớt dính, tách lớp lềnh bềnh như cháo thiu.
Lãng thở dài thượt, cầm mẩu than cào lên vách đất gian bếp một vệt đậm:
*Mẻ 1: Kiềm non, mỡ thừa, khuấy chưa đủ tới.
Kết quả: Nhão như cháo heo.*
“Thử lại.
Tăng lửa, cô bớt nước!” Lãng nghiến răng.
Đến mẻ thứ hai, anh quyết định bù nhiệt bằng cách tọng thêm củi gộc.
Ngọn lửa bùng lên đỏ rực, liếm láp quanh đáy nồi đất.
Nước tro cùng mỡ sôi sùng sục, bọt trào lên mép nồi.
Mải nhìn thằng Tí Sún quạt lò, Lãng chỉ lơ là chừng mươi hơi thở thì mùi khét lẹt ngai ngái đã xộc thẳng vào mũi.
Nước cạn sạch trơn, cặn mỡ khét lẹt dính chặt vào đáy nồi, đen sì và bốc khói nghi ngút.
Khói mù mịt tràn kín gian bếp nhỏ, cay xè mắt mũi khiến cả hai thầy trò sặc sụa, ho khan rũ rượi.
Tí Sún cuống cuồng lấy nón rách phẩy khói, vừa ho vừa mếu máo:
“Cháy... cháy bếp rồi chàng rể ơi!
Quan bà mà biết là lột da con mất!”
Lãng vội vã nhấc nồi ra khỏi kiềng, quẹt ống tay áo lau vệt mồ hôi hòa lẫn nhọ nồi trên trán.
Anh thất thần nhìn đáy nồi đóng một lớp than đen thui, rồi chán nản lia mẩu than lên vách:
*Mẻ 2: Quá nhiệt, cháy khét, toang.*
Lãng ném cạch mẩu than xuống đất, ngửa mặt nhìn lên mái rạ đen kịt bồ hóng, cay đắng than thầm trong bụng: “Giá hồi đó ráng học cho nốt môn Hóa đại cương...
Cày game cho lắm vào rồi giờ khổ thế này!”
Rút kinh nghiệm từ hai bãi chiến trường trước, Lãng ghìm lửa ở mức liu riu, tay cầm thanh tre kiên nhẫn khuấy đều như người ta quấy mạch nha.
Khi khối dịch sệt lại như hồ dán, anh mới thả vào nắm vỏ bưởi băm nhỏ mà thằng Tí Sún vừa xin được.
Mùi tinh dầu hăng hắc, thanh mát bốc lên lập tức át sạch cái vị ngầy ngậy của mỡ thừa.
Thứ cao mềm được đổ vào mấy ống tre chẻ đôi làm khuôn.
Đến tận chiều tà, khi Lãng gõ nhẹ đầu ngón tay vào, khối chất dẻo đã đông cứng lại, láng mịn và mang sắc vàng ngà như sáp ong.
Anh dùng dao tre rọc ra từng bánh vuông vức bằng lòng bàn tay, mùi bưởi thơm dịu dàng vấn vít quanh đầu ngón tay.
Lãng hí hửng nhặt mẩu than, vạch lên vách đất:
*Mẻ 3: Tỷ lệ chuẩn, lửa vừa, thêm hương bưởi.
Kết quả: Đông bánh, thơm.*
“Mày làm cái trò ma quỷ gì trong bếp thế này?”
Một giọng nói lạnh lùng cất lên sau lưng khiến Lãng giật nảy mình.
Ở bậu cửa, Vũ Diệu Hoa đứng đó từ lúc nào.
Nàng mặc áo giao lĩnh màu mỡ gà, ánh mắt sắc lẹm quét qua đống tro bụi bừa bãi.
Đôi mày lá liễu khẽ nhíu lại, dường như không chịu nổi mùi khói vẫn còn vẩn vương trong gian bếp.
Lãng vội cầm một bánh xà phòng giơ lên, cười xòa lấy lòng:
“Nàng xem, đây là...”
“Đồ nhớt của kẻ vô công rồi nghề.” Diệu Hoa ngắt lời, mắt nàng liếc qua mấy bánh sáp trên mâm tre rồi dời đi ngay, vẻ khinh khỉnh không buồn che giấu.
“Chỉ còn tám ngày nữa là phường nợ bến sông tìm đến cửa.
Không lo tìm đường sống, lại trốn vào đây nghịch mỡ thối tro tàn.
Thật đúng là bùn nhão không trát nổi tường.”
Dứt lời, nàng dứt khoát quay gót, tà váy khẽ lay động rồi khuất sau khúc quanh dẫn ra nhà trên.
Lãng chỉ biết gãi đầu, nhìn theo bóng lưng kiêu hãnh của cô vợ danh nghĩa mà thở dài.
Anh đem xếp gọn mười mấy bánh xà phòng lên nia, cất vào chạn bếp cho khô hẳn rồi mới uể oải trở về góc buồng chái tây.
Nửa đêm, bụng đói cồn cào khiến Lãng trằn trọc không sao ngủ được.
Nhớ ra củ khoai nướng vùi dở trong tro bếp lúc chiều, anh rón rén mò ra ngoài.
Đến gần cửa bếp, Lãng chợt khựng lại.
Ánh trăng hắt qua kẽ liếp rọi vào một bóng người mảnh mai đứng lặng bên chạn bát.
Là Diệu Hoa.
Nàng chỉ khoác chiếc áo cánh mỏng, mái tóc buông xõa sau lưng.
Qua khe nứa, Lãng thấy nàng cầm một bánh sáp lên, khẽ đưa lại gần chóp mũi hít nhẹ.
Dưới ánh trăng mờ, khóe môi nàng dường như hơi giãn ra, không còn nét sắc lạnh thường ngày.
Nàng đứng ngập ngừng nhìn quanh quất, rồi kín đáo giấu bánh xà phòng vào tay áo trước khi bước nhanh về phía viện tây.
Lãng nấp trong bóng tối, nhìn theo tà áo nàng biến mất trong màn đêm mà không kìm được nụ cười thầm.
Sương sớm trên sông Lục Đầu vừa tan, góc chợ lộ Hồng đã ken đặc người mua kẻ bán.
Đinh Lãng chọn một khoảng đất trống dưới gốc đa cổ thụ, trải mảnh chiếu rách rồi bày hai chục bánh xà phòng vàng óng lên chiếc mẹt tre.
Thằng Tí Sún lăng xăng đặt cạnh đó chậu nước trong và chiếc gáo dừa, mặt mũi hớn hở.
Lấy lại phản xạ của một kẻ từng cày đêm săn khách trên mạng, Lãng đập hai bàn tay vào nhau đánh bốp, cất giọng rao vang như sấm:
“Bà con cô bác nhìn sang bên này!
Hàng độc nhất vô nhị chỉ có tại phiên chợ hôm nay!
Vết cáu ghét mười năm không sạch, mùi mỡ tanh rửa ba lần nước vẫn hôi, xin mời ghé mắt trông xem!”
Tiếng rao dồn dập lạ tai lập tức kéo một vòng người hiếu kỳ xúm lại chỉ trỏ vào những bánh sáp vuông vức thơm dìu dịu.
Lãng lia mắt, nhanh chóng nhắm trúng một bà béo xách chiếc làn tre còn rỏ nước tanh tưởi:
“Kính mời bác gái hàng cá lên làm mẫu thử!
Trăm nghe không bằng một thấy, sạch kin kít không lấy một xu!”
Bà hàng cá ngơ ngác bị đám đông đùn tới mép chiếu.
Đôi bàn tay thô kệch dính đầy vảy cá và cáu đen, bà nghi hoặc lẩm bẩm:
“Rửa cái của nợ này mà sạch à?
Ta rửa cả gáo nước vôi còn chẳng hết tanh.”
“Bác cứ đưa tay đây, không sạch con xin đền bác một yến gạo!”
Lãng múc nước dội ướt tay bà, cầm mẩu xà phòng thoa đều lên làn da thô ráp.
Chất sáp gặp nước lập tức sủi lên lớp bọt trắng xóa, mịn màng cuốn sạch nhớt bẩn trôi dần xuống chậu.
“Tí Sún, dội nước!”
Gáo nước xối ào ào làm lộ ra đôi bàn tay sạch bong kin kít.
Lãng đưa khăn vải cho bà lau qua rồi cười tươi:
“Mời bác ngửi thử xem còn mùi tanh không, hay chỉ toàn hương bưởi tháng Ba?”
Bà hàng cá đưa tay lên mũi, mắt trợn tròn ngạc nhiên rồi reo to:
“Ối chà!
Bay sạch mùi tanh thật này!
Lại còn mềm tay nữa chứ!”
Đám đông ồ lên một tiếng đầy kinh ngạc rồi lập tức xô đẩy nhau chen lên:
“Bán cho tôi một bánh!”
“Để phần tôi hai bánh, tiền đây!”
“Bình tĩnh nào bà con, mỗi bánh chỉ ba trăm đồng!” Lãng vừa thoăn thoắt thu tiền vừa gói xà phòng vào lá chuối đưa khách, miệng không ngừng nói cười như một kẻ bán hàng trực tuyến đang chốt đơn mỏi tay.
Chưa đầy nửa canh giờ, chiếc mẹt tre đã trống trơn.
Ngồi bệt xuống chiếu đếm lại số tiền trong túi vải thô, Lãng thở phào một hơi dài nhẹ nhõm.
Tổng cộng sáu quan tiền xâu thành chuỗi nặng trịch, ánh đồng sáng loáng mát lạnh trong tay.
Bước đầu của kế hoạch sprint coi như trót lọt, nhưng nghĩ tới khoản nợ ba mươi quan và cái hạn đang cận kề, anh biết thử thách thật sự mới chỉ bắt đầu.
Lãng vừa buộc chặt mối dây xâu tiền thì tiếng hò hét từ đầu chợ ập tới.
Mấy người ban nãy hớn hở mua hàng giờ hầm hầm quay lại, kéo theo đám đàn ông vác đòn gánh xông tới vây kín gốc đa.
“Quân lừa đảo!
Mau trả tiền lại đây!”
Một gã lực điền xô người đàn bà lên phía trước.
Mu bàn tay chị ta ửng đỏ từng mảng, miệng mếu máo:
“Trời ơi, vừa xát thử một tí mà rát như bỏng lửa!
Đồ làm lở loét da thịt thế này mà dám đem bán à?”
Đám đông nhao nhao đòi đập phá gánh hàng.
Thằng Tí Sún sợ xanh mặt, rúm ró nép chặt sau lưng áo Lãng.
Xà phòng mẻ ba này tỷ lệ kiềm rất thấp, chính tay anh đã rửa thử nhiều lần, tuyệt đối không thể gây rát da đến mức ấy.
Lãng hít sâu một hơi, cao giọng át đi tiếng ồn:
“Bà con bớt giận!
Tôi buôn bán giữa ban ngày, chẳng chạy đâu cả.
Bác gái đây rát tay, nhưng xin hỏi bác rửa bằng xà phòng hay thứ gì khác trước đó?”
Thấy người phụ nữ ấp úng liếc nhìn xung quanh, Lãng với ngay âu sành đựng nước tro sống chưa lọc mà Tí Sún mang theo:
“Bà con nhìn cho rõ!
Tro sống nồng gắt, chạm da mỏng là ăn mòn ngay lập tức.
Đây, tôi xin thử cho mọi người xem!”
Lãng xắn tay áo, nhúng hẳn bàn tay trái vào âu nước tro sống rồi xát mạnh.
Chỉ mấy hơi thở, mu bàn tay anh đã đỏ ửng lên, râm ran nhức buốt.
Anh cắn răng giơ bàn tay trái đỏ lựng cho cả vòng người trông thấy, rồi lập tức nhúng tay phải vào chậu nước trong, quẹt bánh xà phòng xoa đều.
Bọt trắng mịn phủ kín.
Anh dội nước tráng sạch, chìa bàn tay phải lành lặn, thơm ngát mùi vỏ bưởi ra:
“Xà phòng của tôi đun nấu kỹ càng, gạn sạch chất độc, chỉ giữ lại bọt tẩy sạch.
Chắc chắn bác gái bị ai xúi giục ngâm tay vào nước vôi hay tro sống để vu vạ!”
Người phụ nữ tái mét mặt, lùi lũi thụt lại.
Đám đông nhìn hai bàn tay một đỏ một trắng, tiếng xầm xì đổi chiều ngay tức khắc:
“Đúng thật, tay kia rửa bọt có làm sao đâu...”
“Rõ ràng có kẻ giở trò đặt điều hại người ta rồi!”
Lời đồn ác ý tan nhanh như bọt nước.
Giữa lúc mọi người vỡ lẽ, ánh mắt Lãng chợt bắt gặp bóng áo nâu lấm lét của thằng Mẹo, đứa hầu cận của Vũ Trọng Đạt.
Vừa chạm phải ánh nhìn của anh, gã vội rụt đầu lẩn mất hút sau dãy lều vải.
Lãng siết chặt bàn tay trái đang buốt rát, khóe môi chỉ nhếch nụ cười lạnh mà không hé nửa lời vạch mặt.
Giữa chốn chợ búa thị phi, lôi cái bóng phủ quan vào đôi co lúc này chỉ chuốc thêm vạ.
Ngọn đèn dầu hạt sở leo lét hắt bóng Lãng lên vách đất gian chái tây.
Anh ngồi bệt dưới chiếu, trút bọc tiền đồng ra cẩn thận đếm lại.
Tiếng đồng va lách cách khô khốc.
Sáu quan.
Đúng sáu quan, không thừa một đồng.
Món nợ Lý Hắc là ba mươi quan.
Trừ đi số này, vẫn còn thiếu hai mươi tư quan nữa.
Mà thời hạn mười ngày đã qua bốn ngày, trên mảnh ván sprint chỉ còn trơ trọi sáu vạch.
Bán xà phòng kiếm tiền lẻ thì được, chứ muốn gom đủ hai mươi tư quan trong sáu ngày tới là chuyện không tưởng.
Mỡ thừa trong bếp đã cạn, tro lọc cũng mất công, chưa kể sau vụ ban sáng, lũ gia nhân chắc chắn sẽ dòm ngó kỹ hơn.
Cứ đà này, đến hạn Lý Hắc ném anh xuống sông Lục Đầu cho cá rỉa là cái chắc.
Lãng bước ra hàng hiên hóng gió cho dịu cái đầu căng như dây đàn.
Dưới ánh đuốc chập chờn mé nhà kho cạnh bếp, hai tên gia nhân đang hì hục vần mấy chum sành da lươn to tướng lên xe cút kít.
Mùi chua nồng ngai ngái bốc lên trong gió đêm.
“Rượu phủ ban đợt tế vừa rồi ủ hỏng hết, chua loét thế này thì ai nuốt nổi.” Một tên quệt mồ hôi càu nhàu.
“Mai đem đổ hết xuống mương cho rảnh mắt.”
“Đổ đi?”
Lãng nheo mắt nhìn những vệt nước sóng sánh tràn qua mép nắp bịt lá chuối.
Đầu óc gã từng học dở Bách Khoa lập tức nảy số tanh tách.
Rượu chua thì nồng độ cồn vẫn còn đó.
Điểm sôi của cồn thấp hơn nước, chỉ cần chưng cất, cho hơi bốc lên rồi ngưng tụ qua ống lạnh là sẽ thu được rượu mạnh trong vắt, cay nồng.
Ở bến Lục Đầu này, phường buôn hay tửu quán thèm rượu nặng như nắng hạn thèm mưa.
Một chum rượu cốt hảo hạng giá gấp năm, gấp mười thứ rượu đục thường ngày.
Đây mới là con đường gom nhanh hai mươi tư quan.
Nhưng nguyên lý thì rành rành, đồ nghề đào đâu ra?
Nồi đất nung có sẵn, nắp trét bùn kín mít cũng dễ.
Cái khó nhất là ống sinh hàn.
Ống tre dẫn nhiệt kém lại dễ cháy, ống đất nung thì dày và giòn, gặp lạnh đột ngột sẽ nứt toác.
Phải có kim loại dẫn nhiệt thật nhanh, uốn cong được thành hình xoắn ốc để ngâm trong bể nước.
Phải là một ống dẫn bằng đồng.
Lãng vỗ mạnh xuống lan can gỗ, mắt sáng rực.
Trong phủ không thể tự tiện rèn đúc đồng, nhưng cách đây không xa, bên kia sông Lục Đầu có một nơi khói lò đỏ rực quanh năm suốt tháng.
Làng rèn Kẻ Sắt.
Ngay sáng mai, anh phải sang đó tìm thợ.
